De trotse godlozen

De trotse godlozen

Geschreven door: Inge Almås | Gepubliceerd: dinsdag 9 oktober 2012

Geef mij de trotse godlozen, die geen behoefte hebben aan mistiek,
maar gedurfd een hemel scheppen naar eigen ontwerp.

Dit schreef de Noorse dichter Rudolf Nilsen in het begin van de vorige eeuw. Het gedicht was in die tijd een vlammende ondersteuning voor het communisme, maar vandaag op vele manieren een beschrijving van de ontwikkeling en de tijdgeest die we over het algemeen zien in de maatschappij. De fundamentele christelijke waarden moeten wijken voor de opmars van het humanisme. Godsvrucht en ootmoed ten opzichte van de Schepper, moeten wijken voor godloosheid en trots over de prestaties en mogelijkheden van de mens.

Verstandelijk denkproces

Humanisme op zich is een aansprekend concept. Het claimt een rationele opvatting van de werkelijkheid te hebben en baseert zich uitsluitend op verstand en wetenschap. Het heeft weinig ethische regels en laat de keuzes van het leven over aan menselijk mededogen, ervaring en verstand. Veel humanisten beweren dat er maar één ethische regel nodig is. Deze: Behandel anderen zoals jij graag door anderen behandeld wil worden. Dit wordt vaak de gouden regel genoemd. Humanisme wijst elke godheid of autoriteit af, behalve de mens zelf, en stelt zijn vertrouwen hier op, dat rationeel en verstandig beredeneren de noodzakelijke begeleiding door het leven zal geven.

En wat is eigenlijk het alternatief? Het christendom waar de meesten mee in aanraking komen neemt niet langer een standpunt in.

In zekere zin is het niet raar dat deze levensfilosofie terrein wint. Het beroept zich op het menselijke verstand, en het neemt een duidelijk standpunt in. Maar wat is eigenlijk het alternatief? Het christendom waar de meesten mee in aanraking komen neemt niet langer een standpunt in. De ethische principes en grenzen die al eeuwen lang in het christendom liggen, zijn grotendeels afgebroken en verlaten. Vergeving van hun zonden is de hoofdzaak van wat nog is overgebleven, als een levensverzekering voor het onbekende wat komen gaat door de dood. Voor iemand die zich niet met de stroom mee wil laten drijven, maar meer wil, is het moeilijk om zich door zoiets te laten inspireren.

Naiëf  en weinig rationeel?

En, hoe zit dat met het humanistische alternatief? Lukt het de mens om een hemel te scheppen naar eigen ontwerp, zoals de dichter schreef?  Als de mens alleen maar bestaat uit een lichaam en hersenen die rationele besluiten kunnen nemen heeft zo’n levensfilosofie wel iets te bieden. Iedereen kan dan zijn eigen eigen manier om ethisch te levenbepalen en tegelijkertijd respect en belanstelling tonen aan anderen. Zo heeft men God niet nodig. Humanisten omschrijven het geloof in God, een autoriteit buiten de mens, graag als naïef en weinig rationeel. Maar hoe rationeel is het eigenlijk om te geloven in de goedheid en het mededogen die in de mens wonen, zijn vermogen om de anderen zo te behandelen als hij zelf graag behandeld wil worden? Is het vermogen om de behoefte van anderen even belangrijk te vinden als zijn eigen behoeften, een prominente eigenschap van de mens?

Is het vermogen om de behoefte van anderen even belangrijk te vinden als zijn eigen behoeften, een prominente eigenschap van de mens?

Iedereen die een klein beetje zelfkennis heeft, en eerlijk is tegen zichzelf, weet het antwoord op deze vraag. Evenwel kan men van tijd tot tijd een opwelling beleven van zorg, empathie en solidariteit. Maar als die stemming weer weg is, en het dagelijkse leven zich meldt, hoeveel is er dan terug te vinden van die onbaatzuchtige toewijding aan anderen?

De hel – en de hemel

De waarheid, die een ieder vroeg of laat moet erkennen, is dat de mens als resultaat van de zondeval, in wezen egoïstisch en egocentrisch is. Als de mens op zichzelf aangewezen is, schept hij geen samenleving waar de gouden regel de praktijk is. Dan wordt integendeel een samenleving geschapen waar een ieder genoeg heeft aan zichzelf. Een koude en harde samenleving. Leven in een hemel die geschapen is door de trotse godloze, naar eigen ontwerp, is eigenlijk een definitie van de hel.

Er bestaat nog steeds christendom die niet zonder kracht is

Bestaat er dan een alternatief? Gelukkig is het antwoord een doorslaand ja! Er bestaat nog steeds christendom dat niet zonder kracht is. Er bestaan nog mensen die niet alleen geloven dat God de aarde heeft geschapen, maar dat Hij ook ons mensen kan omscheppen tijdens het dagelijkse leven, zodat het binnen ons vermogen komt om mededogen en goedheid te bewijzen, en in staat zijn om onze eigen behoefte aan de kant te zetten tot voordeel voor andere mensen. Dat gebeurt niet door onze eigen trots of door onze focus te hebben op menselijk vermogen – dat gebeurt door ootmoed en onderwerping aan de wil van zijn Schepper en door Hem de leiding te geven in het leven. Bij zulke mensen vind je werkelijk een hemel op aarde.

Zij, die op deze manier uit hun egoïsme weg komen en binnenkomen in onbaatzuchtigheid en zorgzaamheid, worden waardevolle mensen. Niet alleen voor het christendom, maar voor de hele samenleving. Zij worden goede burgers en zorgzame personen voor hun omgeving. Van zulke mensen hebben wij er veel nodig op deze wereld – godlozen en trotsen zijn er genoeg!